(TITC) - Quyết định số 2018/QĐ-TTg ngày 21/10/2026 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt điều chỉnh Quy hoạch lâm nghiệp thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 định hướng phát triển lâm nghiệp theo hướng hiện đại, hiệu quả, đa giá trị và bền vững. Trong đó, phát triển du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng và giải trí được xác định là những lĩnh vực góp phần gia tăng giá trị từ rừng, tạo sinh kế cho cộng đồng và thúc đẩy tăng trưởng xanh.
Rừng tràm Trà Sư. Ảnh: Trần Bảo Hòa
Quy hoạch định hướng phát triển du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, giải trí phải gắn với bảo vệ và phát triển rừng bền vững. Trong đó nhấn mạnh yêu cầu rà soát, nghiên cứu hoàn thiện cơ chế, chính sách hiện hành, tạo điều kiện để phát triển du lịch gắn với bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa truyền thống của cộng đồng địa phương; đồng thời huy động nguồn lực xã hội trong phát triển du lịch gắn với bảo vệ và phát triển rừng.
Cùng với đó, Quy hoạch định hướng phát triển lâm nghiệp gắn với tăng trưởng xanh, chuyển đổi số và thực hiện cam kết quốc tế. Đáng chú ý, việc phát triển lâm nghiệp đa giá trị, nâng cao giá trị gia tăng trên một đơn vị diện tích rừng đặt ra yêu cầu chuyển đổi mô hình chủ yếu dựa vào khai thác gỗ sang mô hình lâm nghiệp đa giá trị, phát triển lâm sản ngoài gỗ, dược liệu, nông lâm kết hợp, kinh tế dưới tán rừng, du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng và các dịch vụ môi trường rừng. Đồng thời nhấn mạnh yêu cầu bảo đảm an ninh sinh thái quốc gia, ưu tiên bảo vệ nghiêm ngặt các khu rừng đặc dụng, rừng phòng hộ đầu nguồn, rừng ven biển, rừng sản xuất là rừng tự nhiên và các hệ sinh thái rừng có giá trị đa dạng sinh học cao.
Phát huy giá trị tài nguyên rừng trong phát triển du lịch sinh thái
Việt Nam có hệ sinh thái rừng phong phú, đa dạng, gắn với nhiều cảnh quan tự nhiên đặc sắc, đa dạng sinh học và bản sắc văn hóa của cộng đồng dân cư tại các khu vực miền núi, vùng sâu, vùng xa. Đây là nguồn tài nguyên quan trọng để phát triển các loại hình du lịch dựa vào thiên nhiên, đặc biệt là du lịch sinh thái, du lịch khám phá, trải nghiệm thiên nhiên và tìm hiểu văn hóa bản địa.
Định hướng lâm nghiệp đa giá trị mở ra cơ hội phát huy những giá trị cảnh quan, sinh thái và văn hóa của rừng thông qua các sản phẩm du lịch có chiều sâu. Thay vì chỉ tập trung vào tham quan, các địa phương có thể phát triển những hoạt động giúp du khách khám phá hệ sinh thái, tìm hiểu đời sống tự nhiên, trải nghiệm văn hóa và tiếp cận tri thức bản địa. Qua đó, du lịch vừa gia tăng sức hấp dẫn của điểm đến, vừa góp phần nâng cao nhận thức về vai trò của rừng đối với môi trường và đời sống con người.
Để phát huy hiệu quả nguồn tài nguyên này, việc xây dựng sản phẩm cần căn cứ vào đặc điểm tài nguyên, sinh thái, điều kiện thực tế và quy định quản lý tại từng khu vực. Các hoạt động du lịch phải đảm bảo phù hợp với chức năng của từng loại rừng, không làm suy giảm giá trị hệ sinh thái, đồng thời tạo được bản sắc riêng cho sản phẩm địa phương.
Đối với du lịch sinh thái, chất lượng môi trường tự nhiên chính là yếu tố cốt lõi tạo nên sức hấp dẫn và giá trị khác biệt của điểm đến. Vì vậy, bảo vệ rừng, duy trì đa dạng sinh học, bảo tồn cảnh quan và sử dụng tài nguyên có trách nhiệm cần được xác định là những yêu cầu xuyên suốt trong quá trình phát triển du lịch sinh thái.
Khách du lịch trải nghiệm văn hóa bản địa. Ảnh: Lâm Chiêu
Quy hoạch lâm nghiệp đặt mục tiêu duy trì tỷ lệ che phủ rừng toàn quốc ổn định ở mức 42% vào năm 2030, đồng thời chú trọng quản lý rừng bền vững, nâng cao chất lượng rừng tự nhiên và bảo vệ các hệ sinh thái có giá trị đa dạng sinh học cao. Đây là những định hướng quan trọng nhằm duy trì nền tảng tài nguyên phục vụ phát triển kinh tế gắn với bảo tồn thiên nhiên, trong đó có du lịch sinh thái.
Trên cơ sở đó, hoạt động du lịch tại các khu vực có rừng cần được tổ chức phù hợp với yêu cầu bảo tồn và sức chịu tải của môi trường. Việc đầu tư hạ tầng, xây dựng sản phẩm và cung cấp dịch vụ phải tuân thủ quy định pháp luật, hạn chế chất thải, tránh phá vỡ cảnh quan và ảnh hưởng đến môi trường sống của các loài sinh vật. Đặc biệt, tại những khu vực có giá trị bảo tồn cao, yêu cầu bảo vệ hệ sinh thái cần được ưu tiên trong quá trình xem xét, tổ chức các hoạt động du lịch.
Gắn phát triển du lịch với sinh kế cộng đồng
Một trong những định hướng quan trọng của Quy hoạch là phát triển du lịch gắn với bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa truyền thống của cộng đồng địa phương. Đây là cơ sở để thúc đẩy sự tham gia của người dân vào hoạt động du lịch, tạo thêm cơ hội việc làm và thu nhập từ những giá trị bản địa; đồng thời góp phần gắn lợi ích kinh tế với trách nhiệm bảo vệ tài nguyên thiên nhiên của cộng đồng bản địa.
Khi được tổ chức phù hợp, du lịch sinh thái có thể tạo điều kiện để người dân tham gia vào hoạt động du lịch, cung cấp dịch vụ hướng dẫn, trải nghiệm văn hóa, ẩm thực, lưu trú cộng đồng và giới thiệu các sản phẩm đặc trưng của địa phương. Với lợi thế am hiểu địa bàn, đời sống và tri thức bản địa, cộng đồng có thể góp phần tạo nên những trải nghiệm khác biệt, giúp du khách hiểu sâu hơn về thiên nhiên và văn hóa nơi đến. Việc phát huy các giá trị này cũng tạo cơ hội để lợi ích từ hoạt động du lịch được gắn kết chặt chẽ hơn với sinh kế của người dân.
Để bảo đảm hiệu quả lâu dài, cần tăng cường liên kết giữa chính quyền địa phương, chủ rừng, doanh nghiệp du lịch và cộng đồng dân cư; chú trọng đào tạo kỹ năng làm du lịch, cải thiện chất lượng dịch vụ, nâng cao nhận thức về bảo tồn và hỗ trợ cộng đồng xây dựng sản phẩm phù hợp. Qua đó, phát triển du lịch có thể góp phần hài hòa lợi ích kinh tế với trách nhiệm bảo vệ tài nguyên rừng.
Hướng tới phát triển du lịch sinh thái có trách nhiệm
Trong bối cảnh du lịch xanh, du lịch có trách nhiệm ngày càng được quan tâm, việc phát huy giá trị tài nguyên rừng gắn với bảo tồn thiên nhiên mở ra cơ hội để các địa phương xây dựng sản phẩm du lịch có chiều sâu, tạo dấu ấn riêng và gia tăng sức cạnh tranh của điểm đến.
Để phát huy tiềm năng du lịch gắn với tài nguyên rừng theo định hướng của Quy hoạch, cần tăng cường phối hợp giữa cơ quan quản lý lâm nghiệp, cơ quan quản lý du lịch, chính quyền địa phương, chủ rừng và doanh nghiệp. Việc rà soát tiềm năng, đánh giá điều kiện phát triển tại từng khu vực và huy động nguồn lực xã hội cần đi đôi với tuân thủ các quy định về quản lý, bảo vệ và phát triển rừng.
Đối với doanh nghiệp, nâng cao chất lượng trải nghiệm cần gắn với bảo đảm an toàn cho du khách, quản lý chất thải và giảm thiểu tác động đến môi trường. Hoạt động quảng bá cũng cần làm nổi bật giá trị thiên nhiên, văn hóa địa phương và trách nhiệm của du khách trong bảo vệ tài nguyên. Qua đó, góp phần hình thành các sản phẩm du lịch có bản sắc, tạo giá trị kinh tế và hạn chế những tác động tiêu cực đến hệ sinh thái.
Phát triển du lịch sinh thái gắn với định hướng lâm nghiệp đa giá trị mở ra cơ hội phát huy giá trị tài nguyên rừng, đa dạng hóa sản phẩm du lịch, tạo sinh kế cho cộng đồng và thúc đẩy bảo tồn thiên nhiên theo hướng bền vững. Qua đó, phát triển du lịch sinh thái gắn với tài nguyên rừng sẽ góp phần thúc đẩy tăng trưởng xanh, nâng cao sức hấp dẫn của các điểm đến và phát triển du lịch Việt Nam theo hướng bền vững.