Vừa tới đầu thôn Phú Ân, chúng tôi đã cảm nhận được không khí làm việc hối hả của làng nghề chạm bạc bởi những âm thanh lách cách chạm trổ và tiếng máy rền vang. Vào thăm một xưởng chạm bạc, không gian làm việc chật kín người và sản phẩm. Trên các bàn, từng tấm đồng, bạc được cố định chắc chắn; đôi tay người thợ thoăn thoắt, nhịp búa gõ đều, chính xác đến từng chi tiết nhỏ. Vừa làm, vừa trò chuyện với khách đặt hàng, bà Nguyễn Thị Vân vẫn giữ sự tập trung cao độ cho từng đường nét chạm trổ. Bà Vân cho biết mình gắn bó với nghề chạm bạc đã hơn 20 năm. “Nghề này đòi hỏi rất tỉ mỉ, nhiều công đoạn, kỹ thuật khó, phải tích lũy kinh nghiệm lâu dài mới làm được. Dịp Tết đơn hàng nhiều, chúng tôi làm việc từ sáng tới 22 giờ. Vất vả hơn ngày thường nhưng thu nhập tăng gần gấp đôi nên ai cũng phấn khởi, cố gắng làm việc” - bà Vân chia sẻ.

Câu chuyện của bà Vân cũng là nhịp sống chung của làng nghề chạm bạc Đồng Xâm trong mùa cao điểm. Khắp làng, ánh đèn xưởng sáng đến khuya, tiếng máy hòa cùng tiếng búa trên tay người thợ tạo nên một bản hòa âm rộn rã, quen thuộc của làng nghề mỗi độ Tết đến. Bên cạnh lao động thủ công truyền thống, nhiều cơ sở, doanh nghiệp trong làng đã mạnh dạn đầu tư máy móc để giảm bớt những công đoạn nặng nhọc, tăng năng suất lao động, giảm giá thành, qua đó nâng cao sức cạnh tranh cho sản phẩm. Máy móc được sử dụng ở các khâu hỗ trợ, làm phôi thô, còn những chi tiết quyết định độ tinh xảo của mỗi sản phẩm vẫn do bàn tay người thợ đảm nhiệm. Sự kết hợp này giúp sản phẩm của làng nghề vừa bảo đảm tiến độ, vừa giữ được hồn nghề, yếu tố làm nên giá trị riêng của chạm bạc Đồng Xâm.

 

Thăm các doanh nghiệp, cơ sở, hộ sản xuất của làng nghề, chúng tôi nhận thấy vai trò của các nghệ nhân được thể hiện rất rõ. Không chỉ trực tiếp làm ra sản phẩm, họ còn là người truyền nghề, dạy nghề cho lớp thợ trẻ, chỉnh sửa từng chi tiết để giữ chuẩn mực kỹ thuật truyền thống. Các nghệ nhân không ngừng nghiên cứu đổi mới mẫu mã theo xu hướng tiêu dùng và theo yêu cầu đặt hàng của khách. Những sản phẩm phục vụ thị trường Tết như tranh tứ quý, tranh thờ, câu đối, đồ thờ, tranh ngựa, trống đồng, hoa lan... được làm mới về bố cục, đường nét nhưng vẫn giữ tinh thần trang trọng, bền dáng vốn có.

 

Một điểm mới đáng ghi nhận của các nghệ nhân nơi đây là chủ động nghiên cứu, ứng dụng các kỹ thuật mạ màu mới. Nghệ nhân Lê Ngọc Chung, Chủ tịch Hội Mỹ nghệ kim hoàn xã Lê Lợi cho biết: Chúng tôi đã làm chủ công nghệ hoàn thiện các lớp mạ màu để sản phẩm đẹp, bền, đa dạng màu sắc, thân thiện với môi trường và an toàn cho người tiêu dùng. Sự đổi mới này giúp sản phẩm Đồng Xâm đáp ứng tốt hơn thị hiếu hiện đại, đồng thời mở rộng đầu ra, nhất là trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt trên thị trường đồ thủ công mỹ nghệ.

Trước biến động của giá nguyên liệu đầu vào, sản phẩm chạm bạc Đồng Xâm không những đứng vững ở thị trường trong tỉnh mà còn mở rộng tiêu thụ khắp các tỉnh, thành phố trong cả nước thông qua hệ thống đại lý, bạn hàng truyền thống và kênh mua bán, đặt hàng trực tiếp qua thương mại điện tử. Hiện nay, làng nghề chạm bạc Đồng Xâm đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế địa phương. Xã có 31 doanh nghiệp tiểu thủ công nghiệp và hơn 370 hộ kinh doanh cá thể, trong đó chạm bạc Đồng Xâm là ngành nghề chủ lực. Hoạt động của làng nghề đã tạo việc làm ổn định cho trên 4.500 lao động, chủ yếu là lao động tại chỗ, với thu nhập ngày càng được cải thiện. Doanh thu sản xuất công nghiệp - tiểu thủ công nghiệp năm 2025 của địa phương ước đạt 928 tỷ đồng, đóng góp tích cực vào tăng trưởng kinh tế và nguồn thu ngân sách.

 

Đồng chí Tạ Xuân Hải, Phó Chủ tịch UBND xã cho biết: Địa phương tạo điều kiện để các hộ, cơ sở sản xuất được tín chấp vay vốn ngân hàng với tổng dư nợ hàng trăm tỷ đồng để nhập nguyên liệu, mở rộng quy mô sản xuất; đồng thời hỗ trợ xúc tiến thương mại, quảng bá sản phẩm tại các hội nghị, hội chợ nhằm mở rộng thị trường, nâng cao uy tín thương hiệu làng nghề. Sự phát triển của nghề chạm bạc tạo sinh kế bền vững cho bà con, góp phần xây dựng nông thôn mới nâng cao, nông thôn mới kiểu mẫu.

 

Tết đang đến rất gần. Hàng hóa từ Đồng Xâm tiếp tục tỏa đi khắp các tỉnh, thành phố. Ở lại làng là ánh đèn sáng muộn trong các nhà xưởng, là những đôi tay tài hoa, miệt mài bên từng sản phẩm, là niềm tin của người thợ vào một mùa Tết đủ đầy, hạnh phúc.