Điểm đặc sắc của múa rối nước nằm ở sự kết hợp hài hòa giữa nghệ thuật tạo hình con rối, kỹ thuật điều khiển tinh xảo và không gian biểu diễn trên mặt nước. Những tích trò quen thuộc như cảnh sinh hoạt làng quê, lao động sản xuất, lễ hội truyền thống hay các câu chuyện dân gian được tái hiện sinh động, mộc mạc mà sâu sắc, mang đến tiếng cười, niềm vui và những thông điệp nhân văn gần gũi với đời sống cộng đồng.
Giá trị nổi bật của múa rối nước Hưng Yên còn thể hiện ở yếu tố truyền thống được lưu giữ qua nhiều thế hệ nghệ nhân. Từ việc tạc rối, điều khiển rối đến âm nhạc, lời dẫn, mỗi buổi diễn đều là kết quả của sự tích lũy kinh nghiệm, lòng yêu nghề và ý thức gìn giữ di sản văn hóa dân tộc. Chính sự gắn bó bền chặt giữa nghệ thuật với cộng đồng đã giúp múa rối nước tồn tại, thích ứng và lan tỏa theo dòng chảy của thời gian.
Điển hình là phường múa rối nước Nguyên Xá (xã Đông Hưng), một trong những cái nôi của nghệ thuật múa rối nước Việt Nam, đã được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia năm 2018. Được hình thành khoảng 700 năm, đến nay múa rối nước vẫn được gìn giữ và phát triển. Để gìn giữ văn hóa đặc sắc của địa phương, nghệ thuật múa rối nước Nguyên Xá đã được đưa vào giảng dạy tại các nhà trường, giúp học sinh có thể tìm hiểu, trải nghiệm kỹ năng, biểu diễn các tích trò dân gian.
Điểm nổi bật của nghệ thuật múa rối nước Nguyên Xá là kỹ thuật điều khiển rối bằng hệ thống dây giấu nước, hoàn toàn không sử dụng sào như các nơi khác. Để điều khiển, nghệ nhân phải đứng dưới nước sâu khoảng 60cm, dùng những sợi dây dài tới 12m để tạo nên các vòng chuyển động cực kỳ phức tạp. Đến nay, khu nhà thủy đình phường Nguyên Xá đã được nâng cấp với quy mô lớn, tạo môi trường biểu diễn chuyên nghiệp hơn và mở rộng diện tích phục vụ người xem cũng như du khách.
Bên cạnh đó, làng Đông Các (xã Đông Hưng) cũng là một trong những địa phương còn bảo lưu và phát triển nghệ thuật múa rối nước, các nghệ nhân trong phường tự tạo hình, chế tác được quân rối. Nơi đây nổi tiếng quy tụ nhiều nghệ nhân giỏi trong chế tác rối, lắp đặt hệ thống và dàn dựng tiết mục, đặc biệt là các nghệ nhân có kỹ năng điều khiển rối điêu luyện. Không gian biểu diễn rối nước Đông Các mang đậm dấu ấn làng quê Bắc Bộ: sân khấu là ao làng giữa dựng thủy đình, phía sau tấm phông tre mộc mạc. Tại đó, các nghệ nhân ngâm mình dưới nước, khéo léo điều khiển con rối bằng hệ thống sào, dây và khớp gỗ, tạo nên những màn trình diễn sinh động, cuốn hút.
Trong bối cảnh hội nhập và phát triển, nghệ thuật múa rối nước tiếp tục khẳng định vai trò là di sản quý giá cần được gìn giữ, đồng thời là nguồn lực văn hóa quan trọng để xây dựng hình ảnh Hưng Yên giàu bản sắc, thân thiện và hấp dẫn trong lòng du khách.
Bài: TTXTDLHY - Ảnh: Sưu tầm
