Nằm ở trung tâm đồng bằng Bắc Bộ, vùng đất văn hiến Hưng Yên sở hữu bề dày lịch sử hàng nghìn năm, nơi hội tụ đầy đủ các giá trị văn hóa truyền thống. Cùng với bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa, phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” ngày càng lan tỏa sâu rộng trên địa bàn, góp phần nâng cao đời sống tinh thần của Nhân dân, giữ gìn bản sắc văn hóa và xây dựng môi trường sống lành mạnh ở cơ sở.
Phần thi thổi cơm là một trong những hoạt động dân gian đặc sắc tại lễ hội chùa Keo mùa xuân.
Bảo tồn di sản văn hóa từ Nhân dân
Trên vùng đất từng nổi danh với câu ca “Thứ nhất kinh kỳ, thứ nhì Phố Hiến”, Hưng Yên hôm nay đang lưu giữ một kho tàng di sản đồ sộ với hàng nghìn di tích, lễ hội và loại hình văn hóa dân gian đặc sắc.
Toàn tỉnh có trên 3.700 di tích, trong đó có 6 di tích, khu di tích quốc gia đặc biệt; 12 hiện vật, nhóm hiện vật được công nhận là Bảo vật quốc gia cùng hàng nghìn tài liệu, hiện vật, cổ vật có giá trị. Bên cạnh đó, Hưng Yên còn lưu giữ hơn 1.150 lễ hội truyền thống mang đậm phong tục Việt, trong đó có 20 lễ hội thuộc danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Không chỉ lưu giữ hệ thống di sản vật thể phong phú, vùng đất này là nơi bảo tồn nhiều loại hình nghệ thuật dân gian đặc sắc như ca trù, hát trống quân, hát múa chèo. Toàn tỉnh có 30 di sản văn hóa phi vật thể được ghi danh cấp quốc gia, trong đó ca trù và thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt được UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.
Sức sống văn hóa của vùng đất văn hiến còn được thể hiện qua hệ thống gần 260 làng nghề thủ công truyền thống. Tiêu biểu trong số đó là làng nghề tương Bần (phường Mỹ Hào), làng dệt chiếu Hới (xã Long Hưng), làng nghề đúc đồng Lộng Thượng (xã Đại Đồng), hương xạ Cao Thôn (phường Sơn Nam); dệt đũi Nam Cao (xã Lê Lợi)... Tại làng chạm bạc Đồng Xâm (xã Trà Giang) hiện có khoảng 300 hộ, cơ sở sản xuất chạm bạc, thu hút gần 5.000 lao động tham gia. Sản phẩm chạm bạc Đồng Xâm không chỉ tiêu thụ trong nước mà còn xuất khẩu sang nhiều thị trường, góp phần nâng cao thu nhập cho người dân. Đồng chí Đinh Văn Đàm, Chủ tịch UBND xã Trà Giang cho biết: Phát triển làng nghề không chỉ là phát triển kinh tế mà còn là giữ gìn bản sắc văn hóa. Thời gian tới, xã định hướng quy hoạch cụm công nghiệp làng nghề, tạo điều kiện để các hộ mở rộng quy mô sản xuất, kinh doanh, ứng dụng công nghệ hiện đại, bảo vệ môi trường với mục tiêu đưa sản phẩm nghề chạm bạc Đồng Xâm trở thành sản phẩm có giá trị cao, gắn với phát triển du lịch trải nghiệm làng nghề.
Những năm gần đây, công tác tu bổ, tôn tạo các di tích lịch sử, văn hóa được quan tâm triển khai đồng bộ. Giai đoạn 2021 - 2025, toàn tỉnh đã đầu tư tu bổ, tôn tạo, tu sửa cấp thiết cho 533 di tích, với tổng mức đầu tư ước tính 1.321.196 triệu đồng (Ngân sách trung ương hỗ trợ: 109.000 triệu đồng; ngân sách tỉnh: 348.970 triệu đồng; ngân sách cấp huyện, cấp xã (cũ): 397.611 triệu đồng; xã hội hóa: 465.615 triệu đồng). Bên cạnh đó, các loại hình nghệ thuật dân gian tiếp tục được trao truyền hiệu quả trong cộng đồng. Đồng hành cùng các cấp chính quyền, đội ngũ nghệ nhân dân gian, nhất là những người được Nhà nước phong tặng danh hiệu Nghệ nhân Nhân dân, Nghệ nhân ưu tú luôn tâm huyết với việc truyền dạy nghệ thuật cho thế hệ trẻ. Ông Vũ Văn Thìn, Phó Chủ nhiệm Câu lạc bộ Chèo làng Khuốc (xã Đông Tiên Hưng) cho biết, Câu lạc bộ có 34 thành viên tham gia sinh hoạt, trong đó có 3 nghệ nhân ưu tú. Đội ngũ các nghệ nhân và thành viên trong câu lạc bộ tích cực đóng góp vào việc bảo tồn, phát triển nghệ thuật chèo truyền thống thông qua việc tham gia vào các lớp truyền dạy nghệ thuật chèo tại trường học, truyền dạy nghệ thuật chèo cho các câu lạc bộ nghệ thuật chèo trong và tỉnh. Nhiều trích đoạn chèo, làn điệu chèo độc đáo của nghệ nhân làng Khuốc đã và đang được truyền dạy như “Ván cờ tiên”, “Đường trường thu không”... góp phần gìn giữ nghệ thuật chèo cổ trong đời sống đương đại.
Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa
Cùng với bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa, đời sống văn hóa cũng từng ngày đổi thay mang đến diện mạo mới, sức sống mới tại các khu dân cư, thôn làng. Cốt lõi của phong trào xây dựng đời sống văn hóa tại Hưng Yên được định hình rõ nét thông qua việc triển khai các tiêu chuẩn danh hiệu văn hóa gắn với quy định về thực hiện nếp sống văn hóa trên địa bàn tỉnh. Việc thực hiện nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang và lễ hội đã đạt được những chuyển biến thực chất. Trung bình mỗi năm, toàn tỉnh có trên 90% số đám cưới, đám tang và trên 90% số lễ hội thực hiện tốt các quy định văn minh, bảo đảm trang trọng, tiết kiệm, phù hợp với thuần phong mỹ tục.
Tại cơ sở, nhiều mô hình sáng tạo đã xuất hiện và phát huy vai trò tự quản của cộng đồng. Điển hình như tại xã Đoàn Đào, mô hình dân vận khéo “Vòng hoa luân chuyển” trong việc tang được triển khai hiệu quả tại 13 thôn trên địa bàn. Tại xã Bình Định, phong trào văn hóa, văn nghệ, thể dục thể thao phát triển mạnh góp phần xây dựng đời sống tinh thần phong phú cho người dân...
Sự nỗ lực từ mỗi cá nhân và gia đình đã tạo nên sức lan tỏa mạnh mẽ, biến các phong trào thi đua thành hành động đem lại kết quả tích cực. Năm 2025, toàn tỉnh có gần 94% số hộ gia đình được công nhận đạt danh hiệu “Gia đình văn hóa”, trên 90% số thôn, tổ dân phố đạt và giữ vững danh hiệu văn hóa. Phong trào xây dựng cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp đạt chuẩn văn hóa cũng được triển khai nền nếp gắn với thực hiện văn minh công sở, cải cách hành chính và nâng cao tinh thần trách nhiệm phục vụ Nhân dân. Đến nay, toàn tỉnh có khoảng 90% số cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp được công nhận đạt chuẩn văn hóa.
Theo đồng chí Nguyễn Anh Tuấn, Phó Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch: Phong trào muốn bền vững phải xuất phát từ nhu cầu tự thân của người dân. Mỗi gia đình, mỗi khu dân cư chủ động tham gia giữ gìn môi trường sống, xây dựng nếp sống văn minh và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống. Để hiện thực hóa quyết tâm đó, trong thời gian tới, ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh tiếp tục chủ động tham mưu với Ban Chỉ đạo phong trào tỉnh triển khai đồng bộ các giải pháp, trọng tâm là tăng cường quản lý nhà nước về xây dựng và thực hiện hương ước, quy ước gắn với cuộc vận động “Toàn dân đoàn kết xây dựng nông thôn mới, đô thị văn minh”. Đồng thời, phát huy hiệu quả hơn 4.500 câu lạc bộ văn hóa, văn nghệ hiện có, nhân rộng các mô hình tiêu biểu như “Nhà văn hóa khu dân cư kiểu mẫu”, “Khu dân cư thực hiện nếp sống văn minh”. Khi những quy ước văn minh được người dân tự giác thực hiện, khi nhà văn hóa thực sự sáng đèn và trở thành điểm hẹn cộng đồng... phong trào xây dựng đời sống văn hóa sẽ ngày càng đi vào chiều sâu, trở thành sức mạnh bền vững trong phát triển kinh tế - xã hội của các địa phương.
(còn nữa)