Tọa lạc trên vùng đất giàu truyền thống khoa bảng, Khu lưu niệm Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn (xã Lê Quý Đôn, tỉnh Hưng Yên) được xây dựng khang trang, mang đậm dấu ấn kiến trúc truyền thống Việt Nam. Không gian yên tĩnh nơi đây trở thành điểm hội tụ văn hóa, lịch sử, thu hút đông đảo người dân và du khách đến tham quan, tìm hiểu, tiếp nhận tri thức. Khu lưu niệm gồm: Từ đường, hồ Lê Quý Đôn, khu lăng mộ cụ Lê Trọng Thứ (thân phụ Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn) và khu lưu niệm mới. Trong đó, từ đường được thiết kế theo kiểu tam cung, lối kiến trúc dành cho những bậc đại thần thời xưa.
Không chỉ là nơi thờ tự, Khu lưu niệm Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn còn là không gian văn hóa kết nối quá khứ với hiện tại, nơi mỗi du khách khi đến đều cảm nhận sâu sắc về tầm vóc của một nhà bác học lớn. Ông Nguyễn Văn Bình, người trông coi Khu lưu niệm chia sẻ: Là người gắn bó với nơi thờ tự của cụ Lê Quý Đôn nhiều năm qua, tôi cảm nhận rõ hơn giá trị to lớn từ các di sản. Chúng tôi coi đây là động lực để tiếp tục gìn giữ, phát huy, đồng thời giáo dục con cháu noi gương cụ, không ngừng học tập, rèn luyện, xây dựng quê hương ngày càng giàu đẹp.
Ông Nguyễn Đức Hân, du khách đến từ tỉnh Gia Lai bộc bạch: Không gian trong Khu lưu niệm rất trang nghiêm, bình yên và sâu lắng, nơi lưu giữ kho tàng tri thức đồ sộ, quý giá. Tôi mong các công trình ở nơi đây được đầu tư, cải tạo để thu hút nhiều du khách hơn; đặc biệt là thế hệ trẻ đến học tập, tiếp cận tri thức và có thêm động lực phấn đấu, đóng góp công sức, trí tuệ xây dựng quê hương, đất nước giàu mạnh.
Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn không chỉ là một học giả uyên bác mà còn là biểu tượng của tinh thần tự học, khát vọng tri thức và ý chí cống hiến. Những giá trị đó đến hôm nay vẫn còn nguyên giá trị, là nền tảng quan trọng trong việc xây dựng xã hội học tập và phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao. Tiến sĩ Vũ Thị Thanh, Trường Đại học Thái Bình là một trong những người có nhiều công trình nghiên cứu về Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn. Từ năm 2018 đến nay, chị bền bỉ sưu tầm, thu thập tư liệu, kết nối với hậu duệ dòng họ Lê, các nhà nghiên cứu lịch sử, văn hóa, đồng thời trực tiếp khảo sát nhiều địa điểm gắn với cuộc đời Lê Quý Đôn nhằm làm sáng tỏ thêm các giá trị lịch sử và học thuật. Tiến sĩ Vũ Thị Thanh cho rằng: Nghiên cứu sâu về cuộc đời và sự nghiệp, đặc biệt là thời niên thiếu của ông, không chỉ giúp lý giải quá trình hình thành một vĩ nhân mà còn gợi mở những bài học có giá trị thực tiễn trong xây dựng con người hôm nay. Việc đưa di sản của Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn vào giáo dục, đặc biệt thông qua những công trình như cuốn “Thời niên thiếu của Lê Quý Đôn” sẽ góp phần truyền cảm hứng học tập cho thế hệ trẻ, giúp các em nhận ra rằng mọi thành tựu lớn đều bắt đầu từ sự kiên trì, nỗ lực và khát vọng.
Em Lê Thị Vân, học sinh lớp 7, Trường Tiểu học và THCS Lê Quý Đôn chia sẻ: Em rất tự hào khi được sinh ra trên mảnh đất giàu truyền thống hiếu học. Những câu chuyện về cụ Lê Quý Đôn luôn là động lực để em cố gắng học tập, rèn luyện, mong muốn sau này trở thành người có ích cho xã hội.
Không chỉ trong giáo dục, tư tưởng đề cao tri thức và thực học của Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn còn phù hợp với các chủ trương hiện nay về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và xây dựng con người Việt Nam toàn diện. Việc phát huy di sản vì thế cần gắn với thực tiễn: từ đổi mới giáo dục, nâng cao chất lượng nghiên cứu đến xây dựng môi trường học thuật lành mạnh.
Tỉnh ủy Hưng Yên đã ban hành kế hoạch số 59/KH-TU tổ chức các hoạt động kỷ niệm 300 năm Ngày sinh Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn (1726 - 2026). Theo đó, vào tháng 7/2026, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch sẽ chủ trì, phối hợp với Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam và tỉnh Hưng Yên tổ chức Hội thảo khoa học quốc tế về Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn. Tháng 8/2026, sẽ diễn ra lễ kỷ niệm 300 năm Ngày sinh Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn cấp quốc gia. Thông qua các hoạt động kỷ niệm nhằm tiếp tục thực hiện và cụ thể hóa Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng, Nghị quyết số 80-NQ/TW, ngày 7/1/2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam và Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Hưng Yên lần thứ I, nhiệm kỳ 2025-2030.
Dịp này Trung ương Đoàn Thanh niên Cộng sản Hồ Chí Minh đã chủ trì tổ chức cuộc thi tìm hiểu về cuộc đời và sự nghiệp Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn, tạo sức lan tỏa rộng rãi trong đoàn viên, thanh thiếu niên cả nước. Hưởng ứng chương trình, Tỉnh đoàn Hưng Yên phối hợp với Sở Giáo dục và Đào tạo triển khai đến 100% đoàn viên, thanh niên và học sinh trên địa bàn tỉnh, khuyến khích tham gia tìm hiểu, học tập về thân thế và sự nghiệp của cụ. Cùng với đó, tại Khu lưu niệm Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn sẽ diễn ra nhiều hoạt động văn hóa, văn nghệ đặc sắc, tạo điểm nhấn trong chuỗi sự kiện. Qua đó, hình ảnh Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn tiếp tục được lan tỏa sâu rộng, trở thành nguồn cảm hứng học tập, rèn luyện và cống hiến cho thế hệ trẻ hôm nay.
Song song với đó, công tác trùng tu, tôn tạo Khu lưu niệm và các di tích liên quan hiện đang được khẩn trương thực hiện, hướng tới xây dựng nơi đây trở thành điểm đến văn hóa - du lịch tiêu biểu. Đồng chí Phạm Văn Nghiêm, Phó Chủ tịch UBND tỉnh cho biết: Việc đầu tư xây dựng tu bổ, tôn tạo Khu lưu niệm Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn là cần thiết, cấp bách nhằm bảo tồn, phát huy giá trị di tích lịch sử cấp quốc gia, đáp ứng điều kiện về cơ sở vật chất để tổ chức thành công lễ vinh danh Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn nhân kỷ niệm 300 năm Ngày sinh của ông (1726 - 2026) như đã cam kết trong hồ sơ trình UNESCO; đồng thời góp phần giáo dục truyền thống yêu nước, tinh thần hiếu học, lòng tự hào dân tộc cho các thế hệ, các tầng lớp Nhân dân, thúc đẩy phát triển du lịch, kinh tế - xã hội của địa phương.
Từ thế kỷ XVIII đến hôm nay, di sản mà Danh nhân văn hóa Lê Quý Đôn để lại vẫn bền bỉ lan tỏa, khẳng định sức sống mạnh mẽ của trí tuệ Việt Nam. Việc vinh danh không chỉ là sự tri ân quá khứ mà còn nhắc nhở trách nhiệm của thế hệ hôm nay phải tiếp nối, gìn giữ và phát huy các giá trị tri thức, văn hóa. Di sản ấy không chỉ bó hẹp trong sách vở, các di tích, mà hiện hữu trong từng nỗ lực học tập, nghiên cứu và sáng tạo của mỗi người Việt Nam, biến thành sức mạnh để xây dựng đất nước hùng cường, thịnh vượng.