Lịch sử hình thành và phát triển của tỉnh Hưng Yên

               Hưng Yên - một vùng quê Hưng thịnh và yên bình với bề dày lịch sử lâu đời và là mảnh đất địa linh, nhân kiệt. Phía bắc giáp tỉnh Bắc Ninh, phía đông giáp tỉnh Hải Dương, phía tây và tây bắc giáp thủ đô Hà Nội, phía nam giáp tỉnh Thái Bình và phía tây nam giáp tỉnh Hà Nam.

          Nằm ở trung tâm đồng bằng sông Hồng, Hưng Yên là tỉnh duy nhất trên toàn quốc không có núi, rừng, và biển với diện tích tự nhiên 923,09 km². Thống kê đến ngày 31/12/2012 Tỉnh Hưng Yên có tổng số xã, phường, thị trấn: 161 trong đó: 145 xã, 7 phường, 9 thị trấn. Trung tâm hành chính của tỉnh đặt tại thành phố Hưng Yên nằm cách thủ đô Hà Nội 64 km về phía đông nam, cách thành phố Hải Dương 50 km về phía tây nam.
          Đây là vùng đất cổ, có truyền thống lịch sử và văn hiến lâu đời. Tháng 10 năm 1831, dưới thời vua Minh Mạng, triều đình nhà Nguyễn chia các trấn phía bắc thành 18 tỉnh, hạt trong đó có tỉnh Hưng Yên được tách ra từ trấn Sơn Nam Hạ. Đến nay được hơn 180 năm. Song trước đó, vùng đất Hưng Yên đã có một bề dày lịch sử, từ thời Hùng Vương dựng nước, cư dân đã biết trồng lúa, trồng dâu nuôi tằm dệt lụa, trồng đay dệt thảm, làm thuốc nam chữa bệnh. Đặc biệt khu vực thành phố Hưng Yên hôm nay, với thương cảng phố Hiến đã từng phát triển sầm uất trong suốt nhiều thế kỷ với câu ca: “Thứ nhất kinh kỳ, thứ nhì Phố Hiến”.
          Vùng đất địa linh đã hun đúc lên nhiều thế hệ người Hưng Yên, hoà chung với truyền thống Việt, là tinh thần yêu nước, yêu quê hương, anh dũng kiên cường chống giặc ngoại xâm, giữ yên bờ cõi, xây dựng quê hương. Từ vùng đầm lầy Dạ Trạch (nay thuộc huyện Khoái Châu), Triệu Việt Vương đã lập căn cứ đánh giặc Lương. Ngô Quyền chuẩn bị chiến thuyền, quân lương ở đất Kê Lạc (nay thuộc huyện Tiên Lữ) tiến đánh quân Nam Hán ở cửa Bạch Đằng năm 938, mở nền độc lập cho dân tộc. Kháng chiến chống quân Nguyên Mông dưới triều Trần, tại cửa Hàm Tử, huyện Khoái Châu đã bắt sống tướng giặc là Toa Đô. Nàng kỹ nữ Đào Nương quê ở thôn Đào Đặng, xã Trung Nghĩa, thành phố Hưng Yên ngày nay, diệt giặc bằng tiếng hát. Phạm Ngũ Lão, chàng trai nghèo đan sọt ở làng Phù Ủng, huyện Ân Thi nung nấu ý chí đánh giặc mà giáo đâm vào đùi không biết, sau trở thành danh tướng nước Việt.
Hiện nay toàn tỉnh Hưng Yên có 164 di tích được xếp hạng cấp Quốc gia, trong đó có nhiều di tích lịch sử nổi tiếng như: Văn miếu Xích Đằng, một trong 6 văn miếu còn tồn tại trong cả nước, cụm di tích Phố Hiến, cụm di tích Đa Hoà - Dạ Trạch, cụm di tích Hải Thượng Lãn Ông Lê Hữu Trác…, cùng nhiều làng khoa bảng như: Phú Thị, xã Mễ Sở, Văn Giang; Thổ Hoàng, huyện Ân Thi; Liêu Xá, huyện Yên Mỹ; Lạc Đạo, huyện Văn Lâm; Hưng Đạo, huyện Tiên Lữ... Hưng Yên là vùng đất có truyền thống hiếu học, tôn sư trọng đạo nên trong những triều đại phong kiến trước đây, tỉnh Hưng Yên có số người đỗ đạt đứng thứ 3 toàn quốc, nay còn được lưu danh ở Văn miếu Quốc Tử Giám - Hà Nội và văn miếu Xích Đằng - thành phố Hưng Yên.
          Mảnh đất Hưng Yên cũng là quê ngoại của Chủ tịch Hồ Chí Minh đó là thôn Vân Nội, xã Hồng Tiến, huyện Khoái Châu. Liêu Xá - Yên Mỹ là quê hương của cố Tổng bí thư Nguyễn Văn Linh, kiến trúc sư tài ba trong công cuộc đổi mới đất nước; cùng nhiều văn nghệ sỹ, tướng lĩnh và trí thức lớn như: Kinh sư đại doãn Nguyễn Trung Ngạn, Hồng Hà nữ sĩ Đoàn Thị Điểm, đại danh y Lê Hữu Trác, tiến sĩ, thi sĩ Chu Mạnh Trinh, giáo sư Dương Quảng Hàm, nhà văn Vũ Trọng Phụng, nhà văn Nguyễn Công Hoan, họa sĩ Tô Ngọc Vân, nhà thơ Phạm Huy Thông, soạn giả chèo Nguyễn Đình Nghị, vị tướng huyền thoại trung tướng Nguyễn Bình, đại tướng Nguyễn Quyết, thượng tướng Hoàng Minh Thảo, …và nhiều nhà khoa học, nhà báo, nhà giáo nổi tiếng đang công tác, sinh sống ở mọi miền đất nước.
          Hưng Yên có đại công trình thủy lợi Bắc Hưng Hải, vào cuối những năm 50 và đầu những năm 60, đây là một trong những tỉnh làm thủy lợi khá nhất được Bác Hồ khen thưởng. Trong phong trào làm thủy lợi đã xuất hiện nhiều anh hùng lao động như: anh hùng lao động Phạm Thị Vách ở huyện Kim Động, anh hùng Nguyễn Thị Tỵ ở huyện Tiên Lữ. Trong 10 lần Bác Hồ về thăm Hưng Yên, thì có tới 8 lần Bác đến thăm các công trình thủy lợi.
Thời kỳ bao cấp, Hưng Yên là tỉnh trồng nhiều đay nhất cả nước (khoảng 6.000ha) cung cấp một nguồn nguyên liệu đáng kể cho sản xuất thảm của cả nước. Do chuyển đổi cơ cấu cây trồng và các nguyên liệu khác thay thế, đến nay diện tích trồng đay thu hẹp đáng kể. Năm 1968, tỉnh Hưng Yên sáp nhập với tỉnh Hải Dương thành tỉnh Hải Hưng. Sau 30 hợp nhất, năm 1997 tỉnh Hưng Yên được tái lập.
          Phát huy truyền thống của quê hương văn hiến trong công cuộc đổi mới đất nước, người Hưng Yên lại tiếp tục vươn lên, năng động và sáng tạo. Kể từ khi tái lập tỉnh, sau gần 20 năm tái lập, kinh tế và xã hội phát triển cao. Toàn tỉnh đã quy hoạch 14 khu công nghiệp, thu hút hơn 800 dự án đầu tư, đưa Hưng Yên trở thành tỉnh có tốc độ phát triển công nghiệp nhanh trong cả nước.
          Có thế mạnh nằm trong trung tâm đồng bằng châu thổ sông Hồng, Hưng Yên luôn coi trọng phát triển nông nghiệp với những vùng chuyên canh lúa cao sản và lúa chất lượng cao. Vùng chuyên canh cây đặc sản, đặc trưng như: nhãn lồng ở thành phố Hưng Yên, huyện Tiên Lữ, Phù Cừ, Khoái Châu… cùng những trang trại chăn nuôi lợn, bò thịt, bò sữa, thả cá, nuôi ong lấy mật. Những vườn trại, những cánh đồng chuyên canh trồng cây ăn quả, hoa cây cảnh ở huyện Văn Giang, Khoái Châu, Yên Mỹ cho giá trị cao.
          Hưng Yên là xứ xở của nhãn, vang danh một thời và được phong là Vua của các loại quả đó là nhãn lồng ở Phố Hiến. Đất màu mỡ, được bồi đắp phù sa của sông Hồng nên nhãn được tập trung trồng ở các vùng đất ưu đãi cho loại cây đặc sản này: thành phố Hưng Yên, huyện Tiên Lữ, huyện Phù Cừ, huyện Kim Động và huyện Khoái Châu. Ngoài nhãn lồng, Hưng Yên còn là quê hương của các loại sen.. Hưng Yên cũng là vùng đất nuôi nhiều ong lấy mật mà trong đó mật ong hoa nhãn là một đặc sản riêng của tỉnh.
 
            Với lợi thế nằm trong vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ, giáp với thủ đô Hà Nội, Hưng Yên có hệ thống cơ sở hạ tầng, đường giao thông thuận lợi và đồng bộ đường thủy có tuyến sông Hồng bao phía tây tỉnh, sông Luộc bao phía nam tỉnh. Ngoài đường sắt Hà Nội- Hải Phòng đi qua phía bắc tỉnh, hệ thống đường bộ tính theo chiều dọc có quốc lộ 39, đường 200 được nâng cấp, đường liên tỉnh ( Dân Tiến- cầu Thanh Trì- Hà Nội), đường ven đê sông Hồng. Vì có điều kiện địa lý thuận lợi, có quốc lộ số 5 chạy qua, nối Hà Nội - Hải Phòng, nằm trong khu vực trọng điểm tam giác kinh tế Bắc bộ nên Hưng Yên có nhiều ưu thế để phát triển kinh tế công nghiệp và dịch vụ. Năm 2009, mặc dù khủng hoảng kinh tế thế giới nhưng GDP của Hưng Yên tăng 7,01%.
          Hưng Yên là một tỉnh công nghiệp phát triển nhanh và khá mạnh của miền Bắc. Hiện nay trên địa bàn tỉnh có rất nhiều các khu công nghiệp lớn như phố nối A, phố nối B (khu công nghiệp dệt may), khu công nghiệp Thăng long II (Mitsutomo Nhật Bản), khu công nghiệp Như Quỳnh, khu công nghiệp Minh Đức, khu công nghiệp nhỏ Kim Động, khu công nghiệp Quán Đỏ..... Sản phẩm công nghiệp của tỉnh là dệt may, giày da, ô tô, xe máy, công nghiệp thực phẩm... Cơ cấu theo hướng phát triển kinh tế công nghiệp và dịch vụ đang là chủ đạo.
Hiện nay trên địa bàn tỉnh có rất nhiều các khu đô thị mới xây dựng với quy hoạch rất hiện đại và văn minh như:
khu đô thị Ecopark (Văn Giang), khu đô thị Phố Nối B, khu Việt kiều, khu đô thị đại học Phố Hiến (thành phố Hưng Yên và huyện Tiên Lữ)... Khu Phố Nối (Thị trấn Bần Yên Nhân) huyện Mỹ Hào là một khu vực kinh tế phát triển, là trung tâm thương mại tài chính ngân hàng, công nghiệp của tỉnh Hưng Yên. Tại đây các trung tâm thương mại, mua sắm, khu giải trí đang được xây dựng nhiều đang dần biến nơi đây thành trung tâm giải trí chính của vùng. Đây cũng là nơi tập trung một số cơ sở giáo dục lớn như trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Hưng Yên (cơ sở II), trường Đại học Chu Văn An (cơ sở II), trường Cao đẳng Công nghiệp Hưng Yên, trường Cao đẳng Bách Khoa Hưng Yên.
Hưng Yên là tỉnh có bề dày truyền thống lịch sử và văn hiến lâu đời, người dân cần cù, sáng tạo, giàu lòng nhân ái… Những tiềm năng này cùng với cơ chế chính sách thông thoáng, tin rằng Hưng Yên sẽ sớm trở thành tỉnh công nghiệp trước năm 2020 và là tỉnh mạnh của cả nước theo tinh thần nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XVIII (Nhiệm kỳ 2011-2015) đã đề ra. Hy vọng trong tương lai gần Hưng Yên sẽ là một tỉnh có nhiều lợi thế để phát triển các ngành nghề, và dịch vụ du lịch phục vụ cho nhu cầu văn hóa tâm linh.
             
                                                                                         Ngô Huyền Trang: TTTTXTDL

 

Bài viết liên quan