Dương Quảng Hàm "Nhà giáo - nhà nghiên cứu lịch sử văn học"

Dương Quảng Hàm sinh ngày 14- 07- 1898 mất năm 1946 hiệu là Hải Lượng, quê làng Phú Thị, xã Mễ Sở, huyện Văn Giang, tỉnh Hưng Yên. Ông được sinh ra và trưởng thành trong một gia đình có truyền thống Nho học. Cụ nội là Dương Duy Mạnh (1804- 1861), từng làm đốc học Hà Nội. Một trong nhưng người sáng lập ra Đông Kinh nghĩa thục, trường cách mạng đầu tiên của thành phố Hà Nội chính là thân phụ của ông Dương Trọng Phổ và anh trai cả là Dương Bá Trạc, em là Dương Tụ Quán đều là những danh sĩ có tiếng đương thời.


Nhà giáo, nhà nghiên cứu văn học Dương Quảng Hàm

          Thủa nhỏ ông đã sớm bộc lộ tư chất thông minh, đĩnh ngộ. Khi nhỏ ông học chữ nho, song ông chuyển sang tây học sớm nhưng ông đã kịp tiếp thu vốn nho học của ông cha đó chính là nền tảng sau này ông trở thành người uyên bác về Hán học. Năm 1920, Dương Quảng Hàm tốt nghiệp thủ khoa trường cao đẳng Sư phạm Đông Dương với tiểu luận "Khổng Tử và học thuyết Khổng Mạnh trong nền giáo dục cũ. Từ năm 1920 đến năm 1946 ông là giáo viên trường Bưởi (tức trường trung học bảo hộ, tiền thân của trường Chu Văn An ngày nay) ông làm việc ở đó cho đến ngày toàn quốc kháng chiến (1946). Khoảng thời gian đó ông dạy Sử, Địa, tiếng Việt, tiếng Pháp bậc cao đẳng tiểu học, sau chuyển sang dạy Việt văn bậc trung học. Sau thành công của Cách mạng tháng Tám năm 1945, ông được bổ nhiệm làm thanh tra Trung học vụ, rồi làm Hiệu Trưởng của trường Bưởi.
          Cùng với nhiều giáo viên, giáo sư khác, giáo sư Dương Quảng Hàm đã đem hết nhiệt tình, tài đức để góp phần xây dựng một nhà trường cách mạng mới, một nền giáo dục dân chủ mới. Là lớp giáo sư đầu tiên được đào tạo có hệ thống và cũng là lớp người đầu tiên tiếp cận với khoa học giáo dục Pháp, với cách giảng dậy mới, cho nên ngoài giờ giảng dạy ông còn vận dụng vốn tri thức Nho học và tân học đi sâu nghiên cứu kho tàng văn học Việt Nam theo phương pháp khoa học. Khi sưu tầm, nghiên cứu văn học ông quan tâm đến nhiều vấn đề văn hóa, lịch sử, học thuật có liên quan.
          Trong những năm từ 1920 đến năm 1945, Dương Quảng Hàm đã làm việc không mệt mỏi, vừa giảng dạy vừa viết sách giáo khoa cho nhà trường từ bậc tiểu học đến bậc trung học, vừa bằng tiếng Pháp vừa bằng tiếng Việt. Như các sách: Leconsd`histoire d`An Nam ( 1927), Tập bài thi bằng sơ học yếu lược ( 1926 soạn cùng Dương Tụ Quán) , Quốc văn trích diễn (1927) , Trung học Việt văn giáo khoa thư (1940), Việt Nam văn học sử yếu (1941), Việt Nam thi văn hợp tuyển (1942) cùng nhiều bài viết đăng trên tạp chí với các bút danh Hải Lượng, Uyên Toàn. Song, có giá trị nghiên cứu rõ rệt là 2 cuốn Việt Nam văn học sử yếu và Việt Nam thi văn hợp tuyển.
          Việt Nam văn học sử yếu là quyển văn học sử đầu tiên của nước ta bằng chữ quốc ngữ, có 48 chương, 11 thiên. đây là một giáo khoa thư dùng cho học sinh ba năm trung học, song là một công trình khoa học lớn, có giá trị về nhiều phương diện, cả học thuật và tư tưởng, cả tư liệu lẫn phương pháp nghiên cứu. Nó vừa là mở đường, vừa là khẳng định giá trị của một nền văn học trước đó còn chưa được nhiều người biết đến, lại vừa đặt nền móng cho việc xây dựng bộ môn lịch sử văn học nước ta.
          Dương Quảng Hàm là một trong những người đầu tiên phân chia các giai đoạn phát triển của nên văn học Việt Nam và đề cập khá đầy đủ đến cơ sở và ảnh hưởng của sự phát triển: ngôn ngữ văn tự, chế độ học tập, thi cử, ảnh hưởng của nước Pháp, Trung Hoa. Nhiều thế hệ học sinh đã nhờ sách đó mà hiểu được tính chất phong phú và đa dạng của nền văn học nước nhà. Có nhà nghiên cứu coi đó là cuốn cẩm nang trong việc nghiên cứu văn học sử. Cho đến nay, Việt Nam văn học sử yếu đã được tái bản trên 10 lần.
          Để nghi nhớ công ơn của người thầy giáo mẫu mực, người viết sách giáo khoa văn học, cũng đồng thời là người nghiên cứu lịch sử văn học uyên bác, ngày 14/7/1993, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Trung tâm Khoa học Xã hội và Nhân văn Quốc gia, Viên Khoa học giáo dục và Viện Văn học đã tổ chức lễ kỷ niện và hội thảo khoa học về Dương Quảng Hàm nhân 95 năm ngày sinh của ông.

TTTTXTDLHY

 

Bài viết liên quan